Na szczycie Unii Europejskiej w Lizbonie w 2000 r. zostało ustalone, że politykę społeczną prowadzić się będzie aktywną metodą otwartej koordynacji, która jest zdecentralizowaną metodą koordynacji polityki wszystkich krajów członkowskich Unii Europejskiej. Pierwszą dziedziną, w której otwarta koordynacja została zastosowana była polityka gospodarcza, drugą — polityka zatrudnienia, a trzecią polityka integracji społecznej. Kolejną czwartą dziedziną sfery pracy i polityki społecznej, w której Unia zastosowała tę metodę jest zabezpieczenie emerytalne i rentowe.

W skrócie można przyjąć, iż otwarta metoda koordynacji jest realizowana w czterech etapach:

§ uzgodnienie wspólnych celów,

§ przeniesienie tych celów do programów narodowych czy regionalnych,

§ uzgodnienie sposobów mierzenia realizacji tych celów (wskaźniki),

§ monitorowanie, ocena i porównanie między sobą najlepszych przykładów w danej dziedzinie działania.

Metoda otwartej koordynacji opiera się na instrumencie nazwanym benchmark. Benchmark jest rozumiany jako standard lub punkt odniesienia, do którego rzeczy lub zjawiska mogą być porównywane, lub względem którego mogą być oceniane. Narzędzie to nie skłania do kreowania idealnych wzorów wiernego naśladownictwa, ale jest jedynie wskazówką modelem do którego każde z państw powinno dążyć w swych działaniach. Otwarta metoda koordynacji winna być rozumiana jako proces uczenia się, który respektuje narodową różnorodność wszystkich państw członkowskich zarówno tych starych jak i nowych. Nadrzędnym celem otwartej metody jest proces zdobywania wiedzy, zachęcanie członków Unii Europejskiej do wymiany najlepszych rozwiązań, uczenie się od siebie nawzajem. Tworzenie rozwiązań związanych z otwartą metodą koordynacji, jak również sposób, w jaki dojdą do wspólnie ustalonych wyzwań, jest wyłącznie w gestii rządzących poszczególnymi państwami Unii Europejskiej.

Zgodnie z założeniami otwartej metody koordynacji, każde państwo członkowskie powinno dążyć do zrealizowania wspólnie ustalonych celów. Cele te są ustalone odrębnie dla każdego obszaru działania otwartej metody koordynacji. W dziedzinie walki z ubóstwem i wykluczeniem społecznym są to cztery główne cele, zwane od miejsca ich przyjęcia celami nicejskimi. Brzmią one następująco:

I. Zapewnienie dostępu do pracy, zasobów, praw, dóbr i usług dla wszystkich

- promowanie dostępu do zatrudnienia stabilnego i o dobrej jakości dla wszystkich kobiet i mężczyzn zdolnych do pracy,

- zapobieganie wykluczeniu ze świata pracy poprzez poprawę zatrudnialności grup zagrożonych społecznym wykluczeniem,

- odpowiednie organizowanie systemów zabezpieczenia społecznego,

- ułatwienie dostępu do przyzwoitych i higienicznych mieszkań, jak również do podstawowych usług, do opieki zdrowotnej, edukacji, wymiaru sprawiedliwości i innych usług publicznych czy prywatnych takich, jak kultura, sport i wypoczynek.

II. Zapobieganie ryzyku wykluczenia.

- rozwijanie potencjału społeczeństwa opartego na wiedzy i nowych technologiach informacyjnych i komunikacyjnych,

- zapobieganie kryzysowym sytuacjom życiowym takim jak zadłużenie, wykluczenie ze szkoły, stanie się bezdomnym,

- zabezpieczenie rodzinnej solidarności.

III. Pomoc najbardziej narażonym (wspieranie najsłabszych).

- promowanie społecznej integracji kobiet i mężczyzn zagrożonych trwałym ubóstwem, np. z powodu niepełnosprawności,

- eliminacja wykluczenia społecznego dzieci,

- wszechstronne działania na rzecz obszarów dotkniętych wykluczeniem.

IV. Mobilizacja wszystkich aktorów/organizacji ze sfery polityki gospodarczej i społecznej.

- promowanie, zgodnie z krajową praktyką, uczestnictwa ludzi wykluczonych społecznie w rozwiązywaniu ich problemów,

- włączanie polityki zwalczania wykluczenia w całościową politykę kraju,

- promowanie dialogu i partnerstwa między wszystkimi zainteresowanymi
instytucjami, publicznymi i prywatnymi.

Do opisywania nie tylko zjawiska ubóstwa i wykluczenia społecznego, ale również do monitorowania skuteczności działania otwartej metody koordynacji, służą wspólne wskaźniki zwane wskaźnikami lejkenowskimi. Wspólne cele i wskaźniki stanowiły ramę do powstania
Krajowych Planów Działania na rzecz Integracji Społecznej, które stanowią element bazowy otwartej metody koordynacji. Z nich wyodrębniono 12 głównych wskaźników na których powinny opierać się Krajowe Plany Działania na rzecz Integracji. Dwanaście wskaźników na których bazują narodowe raporty to:

§ indeks nierówności dochodowych (stosunek dochodu, jaki otrzymuje 20% najbogatszych do dochodu, jaki otrzymuje 20% najbiedniejszych),

§ wskaźnik Giniego (współczynnik obrazujący nierówności dochodowe w społeczeństwie),

§ stopa ubóstwa mierzona po otrzymaniu transferów socjalnych (jednostka żyjąca w gospodarstwie domowym, gdzie dochód gospodarstwa domowego jest poniżej 60% mediany przeciętnego dochodu, po uwzględnieniu transferów socjalnych). Ostatnia miara jest z podziałem na wiek i płeć oraz na grupy wiekowe, status zawodowy, rodzaj gospodarstwa domowego,

§ dyspersja dochodów wokół progu niskich dochodów, określanego jako 60% mediany,

§ stopa ubóstwa w odniesieniu do określonego roku,

§ zagrożenie ubóstwem przed transferami socjalnymi,

§ trwałe zagrożenie ubóstwem (co najmniej 3 lata z rzędu),

§ spójność regionalna (wariancje stóp zatrudnienia w regionie),

§ stopa długookresowego bezrobocia,

§ udział długookresowo bezrobotnych wśród ogółu bezrobotnych,

§ stopa trwałego bezrobocia (ponad 24 miesiące),

§ udział młodzieży nie podejmującej kształcenia lub szkolenia zawodowego w całej populacji osób od 18 do 24 roku życia.

Do czerwca 2001 roku „stare” państwa członkowskie Unii Europejskiej przygotowały przewidziane w Agendzie Społecznej dwuletnie Krajowe Plany Działania na rzecz Integracji Społecznej. Koncepcja ta miała na celu wspólne uczenie się, wymianę doświadczeń i praktyk w walce z ubóstwem i wykluczeniem społecznym. W 2003 roku stare kraje członkowskie przedstawiły drugą edycję Krajowych Planów Działania na rzecz Integracji Społecznej. Polska stopniowo włączała się w proces otwartej koordynacji, a współpraca w dziedzinie integracji społecznej odbywała się na podstawie Wspólnego Memorandum o Integracji Społecznej, które zostało podpisane w grudniu 2003 r. Jednym z celów prac nad Memorandum było przygotowanie przyszłych nowych państw członkowskich do stworzenia swoich pierwszych Krajowych Planów Działania na rzecz Integracji Społecznej na lata 2004-2006. Plany te zostały przygotowane w nowych krajach członkowskich, w tym także w Polsce, w drugiej połowie 2004r. W kwestionariuszu odnosimy się przede wszystkim do oceny funkcjonowania otwartej metody koordynacji w oparciu o doświadczenia z przygotowania Krajowego Planu Działania na rzecz Integracji Społecznej.

Jak wspomniano we wstępie, obszarem polityki społecznej, w którym zastosowano otwartą metodę koordynacji jest również zabezpieczenie społeczne. We wrześniu 2002 roku 15 państw Unii Europejskiej przedstawiło swoje Narodowe Strategie Emerytalne. Kolejna runda przygotowania Strategii Emerytalnych obejmuje wszystkie 25 krajów członkowskich, które były zobligowane przedstawić swoje dokumenty do końca czerwca 2005 roku. Otwarta metoda koordynacji w dziedzinie zabezpieczenia społecznego — emerytur i rent — bazuje na trzech głównych wspólnych celach:

I. Odpowiedni poziom świadczeń

- zapewnienie, że ludzie starsi nie są zagrożeni ubóstwem i mogą aktywnie uczestniczyć w życiu publicznym, społecznym i kulturalnym państwa,

- zapewnienie dostępu wszystkim jednostkom do odpowiednich systemów emerytalnych, czy to publicznych, czy prywatnych, które pozwolą im utrzymać odpowiedni standard życia, nie gorszy niż przed odejściem na emeryturę,

- promowanie solidarności międzypokoleniowej.

II. Finansowe bezpieczeństwo systemu emerytalnego

- wzrost zatrudnienia poprzez kompleksowe reformy rynku pracy,

- wydłużanie okresu aktywności zawodowej poprzez bodźce dla starszych pracowników, które zachęcają ich do pozostania w zatrudnieniu,

- zapewnienie finansowania systemów emerytalnych w kontekście zrównoważonych finansów publicznych,

- zapewnienie równowagi między pracującymi i emerytami dzięki odciążeniu tych pierwszych i zapewnieniu odpowiedniej emerytury tym drugim,

- zapewnienie odpowiednich i bezpiecznych emerytur prywatnych (kapitałowych).

III. Modernizacja systemu emerytalnego w odpowiedzi na zmieniające się potrzeby gospodarcze i społeczne

- zapewnienie, że systemy emerytalne są zgodne z wymaganiami rynku pracy, są elastyczne i bezpieczne, a prawa do świadczenia emerytalnego nabyte w jednym państwie UE są ważne i respektowane w innym państwie Unii,

- równe traktowanie kobiet i mężczyzn jeśli chodzi o dostęp do świadczeń emerytalnych i ich wysokość,

- większa przejrzystość systemów emerytalnych i lepsze dopasowywanie ich do zachodzących zmian, w tym rozwinięcie godnej zaufania i zrozumiałej informacji o długookresowej perspektywie systemów emerytalnych.

W lipcu 2004 roku Komisja Europejska (KE) przyjęła pakiet propozycji dotyczących Funduszy Strukturalnych, które wynikają z potrzeby ich modyfikacji ze względu na rozszerzenie Unii Europejskiej oraz z woli uproszczenia i racjonalizacji wydatków, w tym w dziedzinie zatrudnienia i spraw społecznych. W odniesieniu do propozycji stworzenia programu PROGRESS, uproszczenie ma dotyczyć skonsolidowania kilku programów działania oraz linii budżetowych, mających związek z warunkami pracy a sam Program ma uzupełniać przedsięwzięcia finansowane w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego (EFS).

W ramach rozpatrywanej przez Komisję Europejską rewizji instrumentów prawnych dotyczących nowej perspektywy finansowej na lata 2007 – 2013, jedną z opcji jest zaprzestanie stosowania aktualnych instrumentów finansowych. W ramach nowej perspektywy finansowej zaproponowano jednak dalsze wspieranie za pomocą środków finansowych celów Unii Europejskiej obejmujących: wysoki poziom zatrudnienia i ochrony społecznej, lepsze warunki pracy, przeciwdziałanie dyskryminacji, równość płci, swobodny przepływ pracowników i dialog społeczny, bez osiągnięcia których Strategia Lizbońska nie zostanie zrealizowana. Planuje się wsparcie realizacji celów lizbońskich (konkurencyjność, więcej lepszych miejsc pracy i większą spójność społeczną) poprzez trzy kanały inwestycji:

(i) środki finansowe dla zapewnienia spójnego wdrożenia istniejącego acquis,

(ii) finansowanie otwartej metody koordynacji (OMC) w obszarze zatrudnienia i sfery społecznej, oraz

(iii) środki finansowe na pełne wykorzystanie kompetencji Komisji w zakresie promowania dialogu społecznego na poziomie UE.

W celu uproszczenia i racjonalizacji obecnej sytuacji oraz biorąc pod uwagę różne procedury podejmowania decyzji, proponuje się umieszczenie działań dotyczących zatrudnienia i polityki społecznej w dwóch obszarach, z których każdy odnosi się do jednej linii budżetowej i jest oparty na osobnym procesie decyzyjnym:

1. Pierwszy obszar będzie miał formę zintegrowanego Programu na rzecz Zatrudnienia i Solidarności Społecznej (PROGRESS), obejmującego lata 2007 – 2013. Jego wartość finansowa osiągnie kwotę 628,8 milionów € w latach 2007 – 2013.
2. Drugi obszar zatytułowany Wzmacnianie Dialogu Społecznego, swobodny przepływ pracowników oraz badania i raporty o sferze społecznej, podjęty zostanie w odrębnym Komunikacie. W latach 2007 – 2013 linia budżetowa na drugi obszar wyniesie 479,9 milionów €.

Przekrojowym celem nowotworzonego programu PROGRESS jest: wzmocnienie inicjatywnej roli Komisji w proponowaniu strategii Unii Europejskiej; wdrażanie i kontynuowanie realizacji celów UE oraz ich przekładanie na polityki krajowe, wdrażanie prawa wspólnotowego w spójny sposób na terenie UE, promowanie mechanizmów współpracy i koordynacji pomiędzy państwami członkowskimi i prowadzenie współpracy z organizacjami reprezentującymi społeczeństwo obywatelskie.

Program PROGRESS obejmuje następujące cele:

(1) doskonalenie wiedzy i zrozumienia sytuacji w państwach członkowskich (i innych krajach uczestniczących) poprzez analizy, oceny i wnikliwe monitorowanie polityk.
(2) wspieranie rozwoju narzędzi i metod statystycznych oraz wspólnych wskaźników w obszarach objętych programem.
(3) wspieranie i monitorowanie wdrażania prawa Wspólnoty i celów politycznych w państwach członkowskich oraz dokonywanie oceny ich oddziaływania.
(4) promocja tworzenia sieci współpracy, wzajemnego uczenia się oraz identyfikacji i rozpowszechniania dobrych praktyk na szczeblu UE.
(5) zwiększanie wiedzy zaangażowanych stron i całego społeczeństwa o politykach UE wprowadzanych poprzez 5 określonych części (tj. zatrudnienie, zabezpieczenie i integracja społeczna, warunki pracy, przeciwdziałanie dyskryminacji i różnorodność, równość płci).
(6) zwiększanie zdolności kluczowych sieci współpracy UE, do promowania i wspierania polityk UE.

Propozycja KE zakłada wspieranie trzech głównych rodzajów przedsięwzięć:

działania analityczne,
działania związane z wymianą informacji,
wspieranie podmiotów w zakresie wymiany dobrych praktyk, rozpowszechniania informacji, przedsięwzięć prewencyjnych i uświadamiających.

Zgodnie z propozycją KE PROGRESS ma być podzielony na pięć sekcji:

Zatrudnienie: wspieranie realizacji Europejskiej Strategii na Rzecz Zatrudnienia, podnoszenie świadomości w zakresie polityki zatrudnienia podmiotów uczestniczących w życiu politycznym na szczeblu lokalnym i regionalnym, na problemy związane z zatrudnieniem,
Ochrona socjalna i integracja społeczna: wspieranie otwartej metody koordynacji oraz pogłębianie zrozumienia wszystkich kwestii związanych z ubóstwem i analiza zależności tego celu z innymi obszarami polityki,
Warunki pracy: wspieranie działań mających na celu poprawę środowiska i warunków pracy, włącznie z bezpieczeństwem i higieną pracy,
Walka z dyskryminacją i różnorodność: wspieranie stosowania zasady niedyskryminacji wynikającej z art. 13 Traktatu UE, jak również wdrożenia tej zasady do wszystkich strategii Unii Europejskiej,
Równość płci: skuteczne wdrożenie zasady równości płci i wspieranie włączenia tematyki płci do strategii Unii.

PROGRESS ma być dostępny dla instytucji i osób publicznych oraz prywatnych (Państw Członkowskich, lokalnych i regionalnych władz terytorialnych, publicznych służb zatrudnienia oraz krajowych urzędów statystycznych). Poza tym, do uczestnictwa w nim uprawnione są organizacje branżowe, uniwersytety i instytuty naukowo-badawcze, jak również partnerzy społeczni i organizacje pozarządowe (na liście podmiotów uprawnionych do korzystania ze środków programu PROGRESS ograniczono się do organizacji pozarządowych, działających na poziomie UE).

Działania mające na celu reintegrację zmarginalizowanych środowisk czy osób podejmowane były już wcześniej jednakże dopiero ustawa o zatrudnieniu socjalnym oblekła je w mocną zdecydowanie określoną formę, zatrudnienie socjalne nie jest nową ideą jednak polskie doświadczenia w tym zakresie nie są zbyt bogate. Przepisy ustawy mimo precyzyjnych ram pozostawiają sporo miejsca do wypełnienia. Lokalne uwarunkowania i zróżnicowane potrzeby zmuszą niewątpliwie do dokonywania wyboru różnorodnych dróg służących realizacji reintegracji społecznej.

Jednym z miejsc gdzie idea takiej właśnie formy działania zrodziła się już wcześniej jest poznańska Fundacja Pomocy Wzajemnej BARKA. Z tego właśnie powodu uznaliśmy za stosowne zaprezentowanie choćby szkicu działalności tej organizacji, ich doświadczeń i planów związanych z możliwościami stwarzanymi przez ustawę o zatrudnieniu socjalnym. Wszyscy, którzy śledzili narodziny tego aktu prawnego wiedzą doskonale, iż Barbara i Tomasz Sadowscy mają w tym wydarzeniu ogromny osobisty udział. Założona przez nich Fundacja Barka od 16 lat realizuje kompleksowy, długofalowy system działań, który może stać się rozwiązaniem modelowym w skali kraju dla narastających problemów społecznych związanych z bezrobociem, bezdomnością uzależnieniami, brakiem mieszkań itp.

Wspomniana problematyka stanowić będzie pierwszą część referatu, w ramach, której przyjrzymy się wspólnotowym działaniom Barki, szkole Barki im. H. Ch. Kofoeda, Stowarzyszeniu na Rzecz Dostępnego Budownictwa „Barka-Darzybór” oraz Programowi Pozyskiwania i Tworzenia Nowych Miejsc Pracy.

W części drugiej spróbuję określić pola aktywności ośrodków pomocy społecznej
w zapisach ustawy o zatrudnieniu socjalnym.

WSPÓLNOTY

Program Wspólnot jest pierwszym i podstawowym programem Fundacji Pomocy Wzajemnej Barka. Wspólnoty skupiają osoby, bez względu na wiek i płeć, które trafiły do nich w różnych kryzysach życiowych: eksmitowane rodziny, matki samotnie wychowujące dzieci, wychowankowie placówek opiekuńczo wychowawczych, byli pacjenci szpitali psychiatrycznych, osoby opuszczające zakłady karne i wiele innych osób dotkniętych bezdomnością.

Wspólnoty tworzą grupy z reguły nie przekraczające 25 osób. Tak nieduża liczba osób umożliwia zawiązywanie się więzi społecznych. Każda osoba może stać się wsparciem dla drugiej. Domy Wspólnot działają na podstawie długoletniej tradycji, która mówi o rozwoju osobistym, rozwoju Wspólnoty i rozwoju społeczności lokalnej, o abstynencji alkoholowej, poszanowaniu własności prywatnej, zakazie przemocy. Ważnym elementem życia wspólnotowego są spotkania przy wspólnym stole, gdzie omawia się sprawy dnia codziennego, problemy, radości i smutki mieszkańców. Model ten przypomina wielopokoleniową rodzinę.

Wspólnoty określane są jako miejsca do „życia i pracy”. Oprócz aspektu społecznego, każda Wspólnota stara się posiadać własny program gospodarczy, tak, aby być ekonomicznie niezależną, zwykle są to małe farmy ekologiczne.

Domy Wspólnot zakładane są zarówno przez lokalnych społeczników w poszczególnych częściach Polski jak i przez osoby zamieszkujące we Wspólnotach dłuższy czas, które kierując się zasadą solidarności społecznej i pomocy wzajemnej zakładają nowe miejsca.

Okres, który mieszkańcy Barki spędzają we Wspólnotach, to czas, w którym rozwiązywane są problemy uzależnień (przy współpracy ze specjalistami pracującymi w Fundacji oraz z partnerskimi Ośrodkami), nabywanie umiejętności bycia w grupie i w środowisku lokalnym, a przede wszystkim to miejsca „zakorzenienia”.

W Poznaniu Fundacja Barka prowadzi hostele, które ze względu na swoja wielkość nie są Wspólnotami sensu stricte, ale dąży się do tego, aby w ich funkcjonowaniu było jak najwięcej elementów życia wspólnotowego.

Elementy życia wspólnotowego ważne są także w dalszych programach Fundacji np. w programach socjalno- edukacyjnych, gdzie odpowiedzialni za kursy i warsztaty nie przekazują tylko wiedzy, ale animują grupę. Podobnie w programach tworzenia miejsc pracy i spółdzielni socjalnych, gdzie mamy do czynienia ze wspólnotą pracy oraz w programach dostępnego budownictwa, z którymi wiążą się wspólnoty sąsiedzkie. Każda ze Wspólnot z założenie jest miejscem otwartym, gdzie każdy może zapoznać się z życiem danej grupy.

SZKOŁA KOFOEDA

Szkoła Kofoeda jest duńską instytucją socjalną założoną przez Hansa Christiana Kofoeda w roku 1928 w Kopenhadze. Działalność tej instytucji od początku skierowana była do osób wykluczonych społecznie, szczególne bezrobotnych początkowo jako „Pokoje pracy przy parafii Christiana a od 1945 jako szkoła Kofoeda – socjalno pedagogiczna szkoła ćwiczeń. Od zarania idea tej szkoły była sformułowana jednoznacznie „Pomoc dla samopomocy”

Podwaliny teoretyczne szkoły zbudowane zostały w dużym stopniu w oparciu o poglądy Kierkegaarda, kluczowym zaś pojęciem stała się tożsamość i egzystencja człowieka. W myśl Kofoeda ludzką egzystencję i związaną z nią tożsamość określić można czterema pojęciami wzajemnie powiązanymi i mającymi przede wszystkim etyczny charakter: wolność, wybór, odpowiedzialność
i zobowiązanie. Wolność i należąca do niej możliwość dokonywania postanowień i wyborów związana jest z odpowiedzialnością za samego siebie, za bliźniego i za wspólnotę społeczną. Podjęcie się odpowiedzialności wiąże się z zobowiązaniem. Człowiek bez zobowiązań nie posiada równocześnie odpowiedzialności, a tym samym pozbawiony jest swej wolności.

Krytyczna sytuacja socjalna (wysokie długotrwałe bezrobocie, dezintegracja rodziny, samotność, osłabienie osobistych i wspólnych systemów wartości) czy osobista (rozwód, utrata pracy, ciężka choroba czy kalectwo) naruszają poczucie sensu życia i doprowadzają do zachwiania czy utraty tożsamości u osób dotkniętych takimi sytuacjami. Centralnym zadaniem pracy socjalnej jest pomoc w utworzeniu lub odtworzeniu osobistej i społecznej tożsamości. Istotnym jest, aby nie brać za punkt wyjścia słabości i braków czy porażek jednostki, ale przeciwnie – jej zasoby, potencjał, możliwości i ukryte zdolności.

Klient pracy socjalnej nie może być obiektem, lecz zawsze musi być uczestniczącym i samo-odpowiedzialnym podmiotem procesu, pracownik socjalny zaś katalizatorem, konsultantem i inspiratorem. Dzięki temu przyjmujący pomoc może na powrót odzyskać władzę nad swoim życiem, funkcjonowaniem w rozmaitych jego aspektach, sferze prywatnej czy społecznej wspólnie z innymi, obojętnie czy dotyczy to tylko stosunków międzyludzkich czy też wspólnot produkcyjnych jak na przykład praca zawodowa czy kształcenie się.

Szkoła Barki im. H. Ch. Kofoeda w Poznaniu założona została w oparciu o te właśnie zasady oraz ideę i doświadczenia wspólnotowe Barki. Pomoc finansową zapewniło na początek duńskie Ministerstwo Polityki Społecznej, Zarząd Miasta Poznania, Fundacja Stefana Batorego. Budynki na ul. Świętego Wincentego podarowała firma Elektromet, a teren został użyczony bezpłatnie przez Zarząd Miasta Poznania.

Celem projektu jest reintegracja społeczna i zawodowa grup wykluczonych i zagrożonych wykluczeniem społecznym poprzez udzielenie wsparcia psychologicznego oraz przeszkolenie zawodowe i ogólne 200 osób. W wyniku jego realizacji uczestnicy zdobywają umiejętności umożliwiające podjęcie pracy: u pracodawcy, w Centrum lub rozpoczną działalność gospodarczą na własny rachunek lub wspólnie m.in. poprzez założenie spółdzielni socjalnej.

Projekt CIS realizowany jest wspólnie z wieloma partnerami:

· administracją publiczną (MGPiPS, Urząd Marszałkowski, UM Poznania, PUP),

· instytucjami publicznej pomocy społecznej (MOPR, OPS-y, Schronisko Miejskie Szczepankowo, poradnie lecznictwa odwykowego),

· organizacjami pozarządowymi (Fundacja Pomocy Wzajemnej Barka, MARKOT, Fundacja Pro Vita Pomocy Samotnej Matce, Szkoła Kofoeda z Kopenhagi, Fundacja Prywatnej Pomocy Polskim Rodzinom Bezdomnym im. Grete Mikaelsen z Danii, Międzynarodowa Sieć Gazet Ulicznych, włoskie spółdzielnie socjalne)

· zakładami pracy, przedsiębiorstwami (Zakład Zieleni Miejskiej, ZKZL, MDM, Międzynarodowe Targi Poznańskie, Malta Ski, sieć hoteli Novotel, firma kosmetyczna Draners, drukarnie)

· uczelniami i wyższymi szkołami zawodowymi (UW, UAM, Policealna Szkoła Pracowników Służb Społecznych, Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii).

STOWARZYSZENIE NA RZECZ DOSTĘPNEGO BUDOWNICTWA BARKA - DARZYBÓR

W maju 2003 roku, w Szkole Barki odbyło się zebranie założycielskie Stowarzyszenia na Rzecz Dostępnego Budownictwa Barka-Darzybór”. Celem Stowarzyszenia będzie m.in. reintegracja społeczna i zawodowa osób zagrożonych wykluczeniem społecznym oraz zapewnienie im odpowiednich warunków lokalowych do życia. Stowarzyszenie swoje cele zamierza realizować m.in. poprzez wspieranie programu dostępnego budownictwa realizowanego przez Fundację Pomocy Wzajemnej „Barka”.

Obecnie w Polsce istnieje tylko budownictwo komercyjne przeznaczone dla ludzi o wysokich dochodach. Inicjatywy w zakresie dostępnego budownictwa realizowane do chwili obecnej, takie jak TBS czy grupa Habitat for Humanity zaowocowały ofertami dla ludzi o średnich przychodach. Wciąż nie ma jednak programów adresowanych do eksmitowanych rodzin oraz ludzi o niskich dochodach.

Zdając sobie sprawę z faktu, iż sektor budowlany może stanowić ważne wsparcie w tworzeniu nowych miejsc pracy oraz różnego typu aktywacji ekonomicznej, Fundacja Barka mobilizuje wszelkie możliwe zasoby by pokazać, co może być zrobione w tym zakresie, tak by nowe projekty mogły być przeprowadzone przez inne instytucje i organizacje.

Program ten reprezentuje wyjątkową inicjatywę społecznego budownictwa mieszkalnego wspierającą ludzi z bardzo niskimi dochodami, tych, którzy stanowią większość polskiego społeczeństwa, promując tym samym aktywację rynku pracy i rozwój ekonomiczny Stowarzyszenie na Rzecz Dostępnego Budownictwa Barka-Darzybór

Poznański samorząd przeznaczył 20 hektarów ziemi na intensywną działalność socjalną przy ulicy Darzyborskiej. Osiedle „Darzybór” jest zlokalizowane na 50 000 m2 ziemi (200 m x 250 m) i będzie dysponowało domami dla około 400-500 osób (100 rodzin). Jego budowa składa się z trzech etapów i ma zostać zakończona w okresie 5 lat.

Plan budowy osiedla został opracowany z myślą o najsłabszych grupach społecznych
i posiada modelowy, pilotażowy charakter. Osiedle zostało zaplanowane tak, by zaoferować miejsca do życia, pracy, nauki, podejmowania małej przedsiębiorczości i współpracy dla wspólnego dobra, w celu wykształcenia integracji we wspólnotach mieszkaniowych, pracy i działalności społecznej, edukacyjnej, sportowej i rekreacyjnej. W planach osiedla zawarte są pomieszczenia socjalne, miejsca na sklepy, usługi, zakłady rzemieślnicze, przedszkole i inne obiekty potrzebne w codziennym życiu. Przygotowane zostaną również tereny sportowe i rekreacyjne. Ze względu na specjalny charakter tego projektu, oczekuje się, że stabilne i długotrwałe zamieszkiwanie na tym osiedlu umożliwi pozyskanie środków do życia ludziom społecznie wykluczonym, przyczyniając się również do ich integracji społecznej, ekonomicznej i edukacyjnej. Wspólnotami mieszkańców będą kierowali wybrani wcześniej liderzy. Ich rola będzie polegała na dostarczaniu wsparcia dla mieszkańców i utrzymywaniu miejsca zamieszkania we właściwym porządku. Program osiedla "Darzybór" jest wprowadzany z aktywnym udziałem osób społecznie wykluczonych we wszystkich jego etapach, zarówno na poziomie planowania jak i wykonania. Z jednej strony udział ten ma charakter edukacyjny i rehabilitacyjny, a z drugiej strony obniża koszty budowy. Osoby zainteresowane domem w tym projekcie mogą zbudować go same, bądź uczestniczyć w pracach nad rozbudową osiedla. Umiejętności w ten sposób zdobyte, pozwolą mieszkańcom osiedla dbać o ich domy, wykonywać niezbędne naprawy i je utrzymywać. Osiedle będzie składało się z jednorodzinnych domów parterowych w pierwszym etapie jego budowy, ze wspólnymi ścianami dla dwóch lub trzech domów oraz dwupiętrowych domów w trzecim etapie. Każdy dom jednorodzinny będzie posiadał oddzielny ogródek. Przewiduje się także wspólne podwórka dla każdej wspólnoty mieszkaniowej. Na obrzeżu osiedla powstanie również powierzchnia parkingowa z atrakcyjnymi elementami ukształtowania terenu. Park w centralnym miejscu i wzdłuż domów dostarczy doskonałego środowiska wypoczynkowego i rekreacyjnego dla każdego z mieszkańców, jak i wspólnoty osiedlowej jako całości.

Przy okazji prezentacji tego programu trzeba także wspomnieć o tym, że Barka posiada wieloletnią praktykę w prowadzeniu prac remontowo-budowlanych. Większość obiektów wykorzystywanych przez Fundację została gruntownie wyremontowana przez barkowe ekipy budowlane. Część obiektów przejętych przez "Barkę" znajdowała się w stanie surowym (np. bloki mieszkalne i dworek w Chudopczycach).

Grupa, do której adresowany jest program to rodziny eksmitowane, rodziny i osoby mało zarabiające, osoby opuszczające domy dziecka i inne instytucje, które nie mają innego rodzaju wsparcia, osoby i rodziny po procesie resocjalizacji, które mogą spróbować niezależnego życie, uchodźcy i inne osoby zagrożone wykluczeniem społecznym

PROGRAM POZYSKIWANIA I TWORZENIA NOWYCH MIEJSC PRACY

Fundacja Barka od 11 lat tworzy i pozyskuje nowe miejsca pracy dla osób długotrwale bezrobotnych będących poza rynkiem pracy, przebywających w najtrudniejszych sytuacjach socjalnych. Najczęściej osoby potrzebujące tworzą nowe miejsca pracy w takich dziedzinach jak:

1. Rolnictwo (hodowla kóz, owiec, królików, świń, kur, produkcja paszy, mleka i przetworów itp.)

2. Ogrodnictwo-sadownictwo (warzywnictwo, szkółka starych odmian drzew owocowych plantacja czarnej porzeczki, sady przydomowe itp.)

3. Budownictwo i renowacja starych domów (prace murarskie, tynkarskie, hydrauliczne, elektryczne, dekarskie)

4. Rzemiosło (krawiectwo, introligatornia, stolarnia, ślusarnia, naprawa sprzętów AGD, mechanika samochodowa)

5. Recykling odzieży i sprzętów domowych (zbiórka, segregacja i renowacja)

6. Handel (produktów rolniczych i spożywczych, używanych sprzętów, mebli, odzieży, wyrobów stolarskich, ślusarskich, garmażeryjnych itp.)

7. Transport ( usługi, przeprowadzki, przewóz osób)

8. Obsługa dużych imprez handlowych np. kontrolerzy biletowi na Międzynarodowych Targach Poznańskich, na Motorowodnych Mistrzostwach Świata, koncertach itp.)

9. Prowadzenie ośrodków sportowo- rekreacyjnych (wynajmowanie sprzętu wodnego, prowadzenie kąpieliska i gastronomii itp.)

10. Administracja i edukacja (pracownicy biurowi, instruktorzy i nauczyciele zawodów)

Transformacja ustrojowa i gospodarcza Polski w latach dziewięćdziesiątych oprócz sukcesów przyniosła też wiele porażek. Do najpoważniejszych należy pogłębiający się podział na bogatych
i biednych. Liczbę bezrobotnych szacowano w październiku br. na prawie 3 miliony osób, a więc blisko 17 proc. ludzi w wieku produkcyjnym. Według innych szacunków może być ich nawet dwukrotnie więcej. Pewne jest to, że prognozy mają tendencję wzrostową. Liczbę bezdomnych szacuje się oficjalnie na blisko 300 tys., zaś w noclegowniach są zaledwie miejsca dla około 10 proc. Polska jest też krajem ludzi słabo wykształconych – prawie dwie trzecie obywateli ukończyło jedynie szkołę podstawową.

Taka sytuacja sprzyja rozwojowi zjawisk patologicznych – długoletnie pozostawanie bez pracy, czy nawet dziedziczenie bezrobocia może trwale zamknąć tym ludziom drogę do godnego życia. Problemem jest też integracja osób w pewnym sensie niepełnosprawnych, a więc byłych więźniów, wyleczonych alkoholików, narkomanów, osób z problemami psychicznymi.

Jedną z najskuteczniejszych metod integracji takich osób ze społeczeństwem jest tworzenie spółdzielni socjalnych, Fundacja Pomocy Wzajemnej „BARKA” w Poznaniu tworzy je wykorzystując pomysł, jaki powstał na początku lat siedemdziesiątych XX w. we Włoszech.

Od 1973 r. we Włoszech, podobnie jak w innych rozwiniętych krajach, pogarszał się wskaźnik zatrudnienia. Bezrobocie, które pod koniec lat sześćdziesiątych wynosiło około 3,5 – 4 proc., sukcesywnie wzrastało aż do 12 proc. w połowie lat osiemdziesiątych. Po chwilowym spadku do 7,5 proc. w latach 1986 – 91, znowu wzrosło szybko do poziomu 12 proc. Włochy były państwem o najmniejszym wskaźniku aktywności gospodarczej, a więc, niezależnie od wysokości bezrobocia, posiadały najmniej korzystną proporcję ludności zatrudnionej w porównaniu do innych państw europejskich, zważywszy przede wszystkim na małą aktywność zawodową kobiet. Wzrost ochrony pracowników już zatrudnionych utrudniał wejście na rynek pracy osób młodych oraz kobiet. Tym samym zmniejszenie bezrobocia ludzi młodych stało się głównym celem programów naprawczych. Po dostosowaniu i przetestowaniu odpowiednich przepisów prawnych pomysł na spółdzielnie socjalne zaczął się sprawdzać. Włoska ustawa o przeciwdziałaniu bezrobociu z 1991 r. okazała się wzorcowa.

Spółdzielnie dzielą się na dwa rodzaje. Pierwsze - o charakterze socjalnym – nastawione są na edukację, lecznictwo, kulturę – taką jest np. Szkoła Barki im. Hansa Christiana Kofoeda w Poznaniu, drugim typem są spółdzielnie usługowe, tworzące nowe miejsca pracy w zakresie usług, integrujące poprzez pracę osoby mało wydajne.

W przeprowadzonych we Włoszech w 1996 r. badaniach skuteczności tej formy walki z bezrobociem sprawdzono sytuację w 138 takich placówek - okazało się, że około 30 do nawet 100 proc. osób o niskiej sprawności społecznej związało się na stałe z tymi spółdzielniami.

USTAWA O ZATRUDNIENIU SOCJALNYM - POLA DZIAŁANIA DLA OŚRODKÓW POMOCY SPOŁECZNEJ

Po dokonanej prezentacji bazy w oparciu, o którą Fundacja Pomocy Wzajemnej „Barka” (inicjator i współtwórca ustawy o zatrudnieniu socjalnym) zamierza w Poznaniu realizować zadania Centrum Integracji Społecznej (CIS) stosownym będzie wskazanie tych pól działania i wyzwań, które w ustawie przypisane są ośrodkom pomocy społecznej. Zatem ośrodkom powierza się zadania związane z:

- wnioskowaniem i opiniowaniem wniosków o skierowanie do Centrum Integracji Społecznej

- zbieraniem informacji o osobie kierowanej do CIS poprzez wywiad środowiskowy w celu wydania stosownej opinii.

- kierowaniem do CIS w tym dokonywaniem uzgodnień dot. indywidualnych programów zatrudnienia socjalnego

- kwalifikowaniem do uczestnictwa w zajęciach CIS osób, które zakończyły w Centrum okres próbny

- zgłaszanie do ubezpieczenia zdrowotnego i opłacanie składki z tego tytułu za osoby realizujące indywidualny program zatrudnienia socjalnego

Istotnym również zadaniem, w sposób znaczący mogącym mieć wpływ na funkcjonowanie samorządowej pomocy społecznej jest nadana gminom możliwość zlecenia m.in. ośrodkom pomocy społecznej:

- organizacji robót publicznych, jak i

- prowadzenia klubów integracji społecznej ( KIS).

Inną sferę działań stanowią zadania dotyczące koordynacji gminnej strategii integracji i polityki społecznej obejmującej w szczególności programy pomocy społecznej, polityki pro rodzinnej ochrony zdrowia, programu profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych, narkomanii, budownictwa socjalnego i edukacji publicznej, a także powiatowej strategii integracji i polityki społecznej obejmującej w szczególności programy pomocy społecznej, polityki pro rodzinnej, ochrony zdrowia, edukacji publicznej, wspierania osób niepełnosprawnych, przeciwdziałaniu bezrobociu oraz aktywizacji lokalnego rynku pracy.

Wymieniany tutaj jako pierwszy katalog zadań powiązanych z włączeniem osób, które podlegają wykluczeniu społecznemu w uczestnictwo w zajęciach prowadzonych przez CIS nie wymaga ze strony OPS-ów szczególnych nakładów kadrowych czy też szkoleniowych.

Wymagają one jednakże (o niebagatelnym znaczeniu dla wszystkich stron) wspólnego z powstającym na danym terenie CIS, wypracowania procedur natury organizacyjnej zapewniających szybki i drożny przepływ informacji.

- Informacji m.in. o: oferowanych przez CIS rodzajach, kierunkach, możliwościach przyuczenia do zawodu

- zwalniających się miejscach

- zasobach ludzkich, w oparciu o stworzoną w OPS bazę danych

- zmianach w sytuacji życiowej osób skierowanych do CIS, a także

- o bieżącym przebiegu uczestnictwa w zajęciach CIS zarówno w okresie próbnym jak i po jego zakończeniu / w przypadku kontynuacji zajęć / jak i o przedłużonych okresach uczestnictwa o kolejne 6 miesięcy - po upływie jego 11 miesięcy

Reasumując

Pomoc społeczna staje przed kolejnymi wyzwaniami wymagającymi sprawnej organizacji, planowego działania, wyobraźni i szybkiego reagowania i jak zwykle zmagania się z niedoskonałością zapisów aktów prawnych, a także niewystarczającymi na realizację powierzonych zadań środkami – mam tu na myśli zasoby kadrowe oraz finansowe. Jednakże doświadczenia minionych lat wskazują na to, że nowych wyzwań nie unikamy. Szczególnie takich, które dają szanse rozwiązania problemów społecznych, a za taką należy uznać zatrudnienie socjalne.

3. Europejska Polityka Zatrudnienia, realizacja celów Agendy Lizbońskiej i Krajowy Program Reform

Polityka zatrudnienia jest stosunkowo nową polityką, która stara się koordynować Unia Europejska. W listopadzie 1997 roku podczas Szczytu Luksemburskiego przyjęto Traktat Amsterdamski. Tam stworzono podstawę do formułowania Europejskiej Strategii Zatrudnienia (ESZ). Nadano jej też priorytetowy charakter. Miało to oczywiście związek ze wzmagającym się problemem bezrobocia. W krajach ówczesnej „15” było w tamtym czasie 17 mln osób bez pracy.

Strategia określa skalę zadań i działań państw członkowskich na rzecz ograniczenia bezrobocia, redukcji ubóstwa i marginalizacji społecznej.

Europejska Strategia Zatrudnienia opiera się na czterech filarach:

§ Zatrudnialność – oznacza starania o to, aby bezrobotni mieli możliwości powrotu do pracy, a także promocję rynku pracy otwartego dla wszystkich. Zadaniem tego filaru jest przeciwdziałanie długoterminowemu bezrobociu, a sposobem na to jest wzmacnianie kształcenia ustawicznego, wspieranie programów szkoleniowych i przekwalifikowań, opracowanie programów doradczych, pomoc w dostosowywaniu programów edukacyjnych do zmieniających się potrzeb rynku pracy.

§ Przedsiębiorczość – oznacza dążenie do ułatwiania obywatelom UE zakładania firm, prowadzenia ich oraz zatrudniania innych osób. Jest to traktowane jako wzmaganie szans na tworzenie nowych miejsc pracy. W tym filarze podkreślana jest także kwestia tworzenia motywacji do samozatrudnienia.

§ Zdolność adaptacyjna pracowników i pracodawców - filar ten promuje modernizację organizacji pracy, uelastycznienie czasu pracy, przyjmowanie różnorodnych form zatrudnienia, unowocześnianie kontraktów o pracę, utrzymywanie zdolności dostosowawczych przedsiębiorstw poprzez szkolenia pracowników przeprowadzane w firmach.

§ Równość szans - Czwarty filar poszukuje dróg pogodzenia życia zawodowego z życiem rodzinnym. Próbuje rozwiązać problem przepaści między zatrudnianiem kobiet i mężczyzn. Chodzi o ułatwianie powrotu na rynek pracy po dłuższej przerwie, tworzenie warunków pracy dla osób niepełnosprawnych.

Trzy nowe główne cele

W styczniu 2003 Komisja Europejska przedstawiła komunikat w sprawie znowelizowanej Europejskiej Strategii pełnego zatrudnienia i lepszych miejsc pracy dla wszystkich. 22 lipca 2003 roku Rada Europejska przyjęła Wytyczne Polityki Zatrudnienia dla państw członkowskich. Decyzją Rady 2003/578/EC (DzUWE nr L 197/13 z dn. 5.8.2003) przyjęto trzy nowe główne cele ():

· pełne zatrudnienie,

· poprawa jakości i produktywności pracy,

· wzmocnienie spójności społecznej i integracji.

Jednocześnie Rada Europejska zobowiązała się do lepszej realizacji i administrowania Europejską Strategią Zatrudnienia. Rada przyjęła 10 konkretnych Wytycznych polityki zatrudnienia na nowy okres 3 lat.

Nowe Wytyczne obejmują:

Aktywne i prewencyjne działania na rzecz bezrobotnych i biernych zawodowo;
Tworzenie miejsc pracy i przedsiębiorczość;

4. CENTRUM INTEGRACJI SPOŁECZNEJ

Program reintegracji społecznej i zawodowej

Barbara Sadowska

Stowarzyszenie Szkoła „Barki” im. H. Ch Kofoeda – Centrum Integracji Społecznej zostało zarejestrowane w dniu 24 września 2003 r. Wcześniej, tj. od 1998 roku, Szkoła Barki funkcjonowała jako program socjalno-edukacyjny w ramach działań Fundacji Pomocy Wzajemnej Barka. (Szkoła Barki powstała w oparciu o doświadczenia Duńskiej Szkoły im. H. Ch. Kofoeda, działającej w Kopenhadze od 75 lat temu.)

Projekt CIS realizowany jest wspólnie z wieloma partnerami:

· administracją publiczną (MGPiPS, Urząd Marszałkowski, UM Poznania, PUP),

· instytucjami publicznej pomocy społecznej (MOPR, OPS-y, Schronisko Miejskie Szczepankowo, poradnie lecznictwa odwykowego),

· zakładami pracy, przedsiębiorstwami (Zakład Zieleni Miejskiej, ZKZL, MDM, Międzynarodowe Targi Poznańskie, Malta Sky, sieć hoteli Novotel, firma kosmetyczna Dramers, drukarnie)

· uczelniami i wyższymi szkołami zawodowymi (UW, UAM, Policealna Szkoła Pracowników Służb Społecznych, Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii).

PODSTAWA PRAWNA

Ustawa z dnia 13 czerwca 2003r. o zatrudnieniu socjalnym (Dz.U.03.122.1143 i zmiany)

CENTRUM INTEGRACJI SPOŁECZNEJ REALIZUJE REINTEGRACJĘ ZAWODOWĄ I SPOŁECZNĄ POPRZEZ NASTĘPUJĄCE USŁUGI:

1. kształcenie umiejętności pozwalających na pełnienie ról społecznych i osiąganie pozycji społecznych

2. nabywanie umiejętności zawodowych oraz przyuczenie do zawodu, przekwalifikowanie lub podwyższanie kwalifikacji zawodowych

3. naukę planowania życia i zaspokajania potrzeb własnym staraniem, zwłaszcza przez możliwość osiągnięcia własnych dochodów przez zatrudnienie lub działalność gospodarczą

4. uczenie umiejętności racjonalnego gospodarowania posiadanymi środkami pieniężnymi.

Oferta skierowana jest do osób podlegających wykluczeniu społecznemu, które ze względu na swoją sytuację życiową nie są w stanie własnym staraniem zaspokoić swoich podstawowych potrzeb życiowych i znajdują się w sytuacji powodującej ubóstwo oraz uniemożliwiającej lub ograniczającej uczestnictwo w życiu zawodowym, społecznym i rodzinnym.

PODSTAWOWYM CELEM DZIAŁANIA CENTRUM INTEGRACJI SPOŁECZNEJ JEST PRZYGOTOWANIE LUDZI DŁUGOTRWALE BEZROBOTNYCH LUB OSÓB ZAGROŻONYCH TRWAŁYM WYKLUCZENIEM ZE SPOŁECZEŃSTWA DO PODJĘCIA PRACY I POWROTU DO ŻYCIA SPOŁECZNEGO

Ponadto Centrum zajmuje się:

poradnictwem zawodowym,
poszukiwaniem kontaktów z potencjalnymi pracodawcami,
promocją tematu zatrudnienia socjalnego w mediach,
poradnictwem zawodowym i kształceniem w zakresie metod poszukiwania pracy,
organizacją staży dla uczniów CIS-u,
pomocą w tworzeniu spółdzielni socjalnych,
pomocą w tworzeniu własnej przedsiębiorczości,
pomocą w znalezieniu zatrudnienia socjalnego.

Kandydaci do uczestnictwa w programie pierwsze kroki kierują do PUNKTU PRZYJĘĆ gdzie odbywają 3 rozmowy:

z pracownikiem socjalnym – dotycząca sytuacji socjalno-społecznej kandydata,
następnie z doradcą zawodowym – dotyczącej dotychczasowej sytuacji zawodowej oraz planów zawodowych na przyszłość,
oraz z psychologiem – określającej predyspozycje osobowościowe oraz mocne i słabsze strony kandydata.

Następnie ustalany jest Indywidualny Program Rozwoju będący zindywidualizowanym harmonogramem udziału w zajęciach Centrum Integracji Społecznej

RODZAJE ZAJĘĆ W CENTRUM:

EDUKACJA ZAWODOWA - 10 warsztatów zawodowych, ó

Przedmiot	Czas trwania
warsztat ślusarsko - spawalaniczy	6 miesięcy
warsztat ogólnobudowlany	12 miesi ecy
warsztat instalatorski	12 miesiecy
warsztat krawiecki	6 miesięcy
warsztat stolarski	12 miesięczny
warsztat gastronomiczny	6 miesięcy
warsztat handlowy i obsługi kas fiskalnych	3 miesiące
warsztat konserwacji powierzchni płaskich	3 miesiące
warsztat opieki nad dzieckiem	6 miesiecy
warsztat opieki nad osobą starszą i niepełnosprawną	6 miesięcy
warsztat obsługi komputera i urządzeń biurowych	3 miesiące
warsztat ochrony mienia	3 miesiące

EDUKACJA OGÓLNA – 5 przedmiotów teoretycznych,